Δήμαρχος Ιωαννίνων - Μωυσής Ελισάφ

Άρθρο του Δημάρχου Ιωαννίνων Μωυσής Ελισάφ στην εφημερίδα «Τα Νέα»

10 Ιουνίου, 2022

Αυτοδυναμία και σταθερότητα

Το μεγαλείο του δεν το δείχνει κανείς με το να βρίσκεται στο ένα άκρο, αλλά με το ν΄ αγγίζει και τα δύο συγχρόνως. Blaise Pascal

Είναι ευρύτατα διαδεδομένη η πεποίθηση ότι η αυτοδυναμία ενός κόμματος εξουσίας, εν ανάγκη έστω και σχετική ή και πριμοδοτούμενη, είναι η μόνη προϋπόθεση που διασφαλίζει τη σταθερότητα μιας κυβέρνησης σε ένα δύσκολο τοπίο όπως η αντιπροσωπευτική δημοκρατία. Και ότι ακόμη κάθε απόπειρα συνεργασίας περισσοτέρων του ενός κόμματος για τη διακυβέρνηση είναι καταδικασμένη σε αποτυχία. Είναι όμως έτσι;

Κατ΄ αρχάς να δεχτούμε το αυτονόητο που υπαγορεύει – και επιβάλλει – η ίδια η λέξη, αν και συχνά φαντάζει λησμονημένο: δεν μπορεί να υπάρξει καθεστώς δημοκρατίας χωρίς την ταυτόχρονη ύπαρξη ενός δ ή μ ο υ, τις απόψεις του οποίου καλείται να εκφράσει η αιρετή εξουσία. Που σημαίνει ότι δημοκρατία χωρίς την οντότητα ενός δήμου δεν είναι νοητή. Αλλά και επίσης η δημοκρατία δεν είναι νοητή χωρίς αντιπροσώπους που να μάχονται να προσεγγίσουν και να εκφράσουν την πάντοτε δυσπροσέγγιστη έννοια του κοινού καλού.

Προκύπτει συνεπώς το ερώτημα: Είναι εύκολα προσεγγίσιμες οι απόψεις ενός δήμου, μικρού – όπως ένας περιφερειακός – ή μεγαλύτερου – όπως ένα έθνος κράτος – ή ακόμη πιο μεγάλου, όπως τα σημερινά μεγάλα οικονομικά μπλοκ, η Ευρωπαϊκή Ενωση, οι ΗΠΑ και οι σύμμαχοί τους κ.λπ.; Και αν όχι, που είναι η προφανής απάντηση, τότε το επόμενο ερώτημα είναι: Η πλειοψηφία, απόλυτη ή σχετική, και ακόμη περισσότερο, συχνά και κατασκευασμένη, μπορεί να ταυτιστεί με το κοινό καλό και να παραγάγει δίκαιο; Η προφανής απάντηση είναι πάλι αρνητική. Μια πλειοψηφία αποφάσισε τη θανάτωση του Σωκράτη και του Ιησού, αλλά δίκαιο δεν είχε. Μια πλειοψηφία ανέδειξε στο ύπατο αξίωμα τους δικτάτορες που αιματοκύλησαν τον κόσμο τις δεκαετίες του ’30 και του ‘40. Αλλά και ο νέος Αρμαγεδδόνας που απροσδοκήτως ξέσπασε στην Ουκρανία και αυτός επικαλείται κάποιες πλειοψηφίες.

Στην αντιπροσωπευτική δημοκρατία, εφόσον διαρκές ζητούμενο είναι, θεωρητικά τουλάχιστον, η αναζήτηση του κοινού καλού όλων των πολιτών, τότε πρέπει να δεχτούμε ότι όσο αυξάνεται το ποσοστό των αναντιπροσώπευτων στο εθνικό κοινοβούλιο, άλλο τόσο αντιστοίχως σχετικοποιείται και η ίδια η έννοια της αντιπροσώπευσης. Υπ’ αυτή την έννοια το κύριο ζητούμενο για την αντιπροσωπευτική δημοκρατία δεν είναι η αυτοδυναμία, αλλά η όσο γίνεται ευρύτερη αντιπροσώπευση. Και αυτή την προϋπόθεση τη διασφαλίζει μια ευρύτερη συνεργασία. Μπορούμε, συνεπώς, να συμπεράνουμε ότι κυβερνήσεις συνεργασίας μπορούν να υπηρετήσουν καλύτερα και τη δημοκρατία αλλά και τη σταθερότητα; Ασφαλώς και όχι.

Η δημοκρατία βρίσκεται διαρκώς αντιμέτωπη με δύο κυρίως δυσεπίλυτα προβλήματα: πρώτα με την ανάγνωση της πολυπλοκότητας του πραγματικού και δεύτερον με τη στενή εξάρτησή της απ’ την κουλτούρα του ίδιου του πολιτισμού της πολιτικής, ο οποίος, όμως, εξαρτάται από την ίδια τη δημοκρατία. Ο Ρουσό, δύο και πλέον αιώνες πριν, προειδοποιούσε: «Σε κάθε αληθινή δημοκρατία, το αξίωμα του άρχοντα δεν αποτελεί προνόμιο, αλλά βαριά ευθύνη». Αλλά και ο Πολ Ρικέρ πολύ αργότερα έλεγε πως «στην ατομική συνείδηση παίζεται η μοίρα της κοινωνίας». Σε κάθε περίπτωση ένα είναι βέβαιο: στον βαθμό που δεν ανταποκρίνεται η δημοκρατία στα αιτήματα της πραγματικής πλειοψηφίας των πολιτών, τότε έχουμε κρίση της δημοκρατίας.

Από την άλλη πλευρά παραμένουν αδιαπραγμάτευτες οι αρχές σύμφωνα με τις οποίες, κατά τον Αριστοτέλη, «όπου γαρ μη νόμοι άρχουσιν, ουκ έστιν πολιτεία» και μόνο «όταν διατηρηθώσιν οι νόμοι τη πόλει, σώζεται και η δημοκρατία». Αρα, υγιείς κοινωνίες σε μια δημοκρατία είναι μόνο εκείνες που αναγνωρίζουν σ υ λ λ ο γ ι κ ά προτάγματα κ ο ι ν ή ς αποδοχής.

Οταν όμως η εξουσία γίνεται περιζήτητη, εξαιτίας κυρίως του ότι στην πράξη μετατρέπεται σε πάροχο δικαιωμάτων αντί της ανάληψης ευθυνών, τότε το «παιχνίδι» της δημοκρατίας αλλάζει. Η αειθαλής υποθήκη του Δημοσθένη που έλεγε «το βέλτιστον αεί, μη το ράστον άπαντας λέγειν» συχνά εγκαταλείπεται και κυρίαρχος γίνεται ο λόγος «τω δυναμένω λέγειν και πείθειν τα πλήθη» (από τον «Γοργία» του Πλάτωνα). Δηλαδή, ο βιρτουόζος του λόγου και εν τέλει και του χρήματος.

Μπορούμε να καταλήξουμε: πράγματι η συνεργασία δεν αποκλείει τη σταθερότητα, αλλά μάλλον κάτω από ειδικές προϋποθέσεις την ενισχύει. Και μαζί ενισχύει και την ίδια τη δημοκρατία. «Εξακολουθώ να πιστεύω ότι αυτός ο κόσμος δεν έχει ανώτερο νόημα», έγραφε σε γράμμα του «σ’ έναν φίλο Γερμανό» ο Α. Καμί το 1942. «Αλλά ξέρω ότι μέσα του κάτι έχει νόημα κι είναι ο άνθρωπος γιατί είναι η μόνη ύπαρξη που απαιτεί να έχει νόημα». Αυτό το νόημα μπορούμε να το βρούμε και στη συνεργασία. Αρκεί η συνεργασία να είναι προϊόν προγραμματικών συγκλίσεων και βεβαίως οι συνεργαζόμενοι να μοιράζονται τον σεβασμό σε κοινές και θεσμικά κατοχυρωμένες αξίες.

Last modified: 10 Ιουνίου, 2022

Comments are closed.