Δήμαρχος Ιωαννίνων - Μωυσής Ελισάφ

Άρθρο του Μωυσή Ελισάφ στην εφημερίδα «Τα Νέα» – 29/04/2022

1 Μαΐου, 2022

Το «επιχείρημα» της πυγμής Ή η πυγμή του επιχειρήματος

Ξανά ολοταχώς πίσω. Το ρολόι της Ιστορίας γύρισε ανάποδα και στέκεται ακίνητο στο μεσονύχτι μιας εφιαλτικής και αξημέρωτης νύχτας. Και ενώ η οικουμένη ανατριχιάζει ξανά και ξανά από τον ήχο των χάλκινων βημάτων της φρίκης, οι δρόμοι της ελπίδας για την ώρα παντέρημοι. Το «επιχείρημα» της πυγμής παίρνει ξανά το πάνω χέρι. Και το παίρνει με τα πλέον υπερσύγχρονα και θανατηφόρα όπλα. Κι ας είναι νωπές ακόμη οι μνήμες της απάνθρωπης ανθρωποσφαγής των δύο Παγκοσμίων Πολέμων του αιώνα που μόλις έσβησε. Κι ας είναι ψηλαφητό – αλίμονο – το αποκρουστικό χνώτο ακόμη και ενός πυρηνικού ολέθρου. Κι όμως η πυγμή του επιχειρήματος ξανά στα αζήτητα.

Ενώ το «επιχείρημα» της πυγμής, με τη ρομφαία της πιο ανελέητης βίας ισοπεδώνει αιωνόβιες πολιτείες, γκρεμίζει αδιάκριτα πολυκατοικίες, νοσοκομεία, σχολεία και θάβει κάτω απ’ τα ερείπιά τους κάθε ίχνος ζωής και μαζί και κάθε έννοια πολιτισμού. Ξεριζώνει από τις εστίες τους όσους πρόλαβαν να γλιτώσουν από τον όλεθρο, εκατομμύρια γέροντες, γυναίκες, παιδιά, ακόμη και μωρά με την πιπίλα στο στόμα, για να πάνε πού; Μέσα στον διαρκή εφιάλτη μιας αξημέρωτης νύχτας. Στο πουθενά. Στον δρόμο χωρίς όνειρα κι ελπίδα. Στον δρόμο που δεν έχει παρακάτω.

Εντρομη η οικουμένη αναρωτιέται: Τι συνέβη και ο πλανήτης ολόκληρος βιώνει μια νέα ανθρωποσφαγή στην καρδιά της Ευρώπης; Τι συνέβη και σήμερα, που ο ανταγωνισμός των ιδεολογιών, πρόξενος τόσων αιμοσταγών επαναστάσεων, υποχώρησε, και ενώ αναμέναμε η έστω – κατά περίπτωση – καχεκτική δημοκρατία να αμβλύνει τις εντάσεις και να παραπέμπει τις αντιθέσεις στη μόνη αρμοδιότητα που ανήκει, ήτοι στην πυγμή του επιχειρήματος, σήμερα να βλέπουμε ξανά την πλέον πρωτόγονη βαρβαρότητα να κυριαρχεί στην καρδιά της Ευρώπης; Τι συνέβη και κοντά τρεις χιλιετίες δρόμο και η λεγόμενη πρόοδος κυκλικά και βίαια ξαναγύρισε στο σημείο μηδέν; Αυτή, λοιπόν, είναι η φύση του ανθρώπου; Και ο Ομηρος, ο Πλάτων, ο Αριστοτέλης, ο Τολστόι, ο Ντοστογέφσκι, ο γλυκύτατος Τσαϊκόφσκι, ο Ουγκώ, ο Γκαίτε, ο Μπετόβεν και τόσοι άλλοι, που σμίλεψαν με αλάνθαστη ακρίβεια τις αξίες του ευρωπαϊκού πολιτισμού, δεν ήταν παρά διάττοντες που έλαμψαν κι έσβησαν μέσα σ’ ένα διαρκές μεσονύχτι; Και το όραμα μιας συλλογικής σωτηρίας που οραματίστηκαν καταποντίστηκε μέσα στη χοάνη μιας νέας κρεατομηχανής;

Και τώρα απομείναμε επιλήσμονες, ακόμη και της πρόσφατης μνήμης. Και ξεχάσαμε πως η ανθρωποσφαγή του 1ου Παγκοσμίου Πολέμου είναι που γέννησε το τέρας των ολοκληρωτισμών που οδήγησε στη νέα, ακόμη πιο βάρβαρη, ανθρωποσφαγή του 2ου Παγκοσμίου Πολέμου. Και ξεχάσαμε πως η κρίση του παρελθόντος είναι που γέννησε την κρίση του παρόντος και πως η κρίση του παρόντος μπορεί νομοτελειακά να επωάζει την κρίση του μέλλοντος. Δηλαδή του τότε παρόντος των παιδιών μας. Τόσα εκατομμύρια εκπαιδευτικά ιδρύματα, τόσοι σοφοί δάσκαλοι, τόσα σπουδαία βιβλία με στόχο μια καλύτερη ζωή και μια πανανθρώπινη ευημερία. Κι όμως αρχομένου του 21ου αιώνα η ευημερία της φρίκης ξανά απειλεί σχεδόν την οικουμένη ολόκληρη. Διαβάζουμε, σπουδάζουμε, ερευνούμε, Μαθαίνουμε όμως κάτι;

Κι όμως, με το απρόβλεπτο πια επί θύραις, έντρομοι αφυπνιστήκαμε από το ξυπνητό όνειρο της δήθεν διαρκούς προόδου. Και βεβιασμένα ενηλικιωθήκαμε μέσα στον τρόμο. Και μάθαμε πως η δημοκρατία δεν είναι μόνον ένα ευαίσθητο πολίτευμα, αλλά είναι μια διαρκής πορεία προς έναν μεταϊστορικό εαυτό της. Πορεύεται προς μία ιδεατή μορφή, την πραγμάτωση της οποίας περισσότερο υπόσχεται. Οταν όμως δεν ανταποκρίνεται στο χρέος της οπισθοδρομεί και τότε οι απολυταρχίες που υποδύονται τις δημοκρατίες σε μια διαστροφική μετάλλαξη, μετατρέπουν τις εσωτερικές κρίσεις σε κρίσεις συνόρων.

Κανένα, ωστόσο, γεγονός δεν είναι κεραυνός εν αιθρία. Προηγείται ένα μακρύ στάδιο επώασης. Μετά την κατάρρευση του υπαρκτού σοσιαλισμού το 1991 οι ΗΠΑ έμειναν ο μοναδικός και αδιαμφισβήτητος πόλος ισχύος. Με τη σαγήνη της φιλελεύθερης δημοκρατίας και πυλώνα στήριξης την αρχή της πλειοψηφίας και ασφαλώς και με την ισχύ μιας υπερδύναμης, διεύρυναν την επιρροή τους σε ένα οικουμενικό περιβάλλον. Με την ίδια, όμως περίπου διαδικασία διεκδικούσαν μερίδιο επιρροής και άλλοι ισχυροί παίχτες, όπως η Κίνα, η Ρωσία κ.λπ. Στο απλοϊκά διαμορφωμένο αυτό σχήμα, σχεδόν ο πλανήτης ολόκληρος ξεκίνησε να μοιράζεται από τους ισχυρούς σε σφαίρες επιρροής με έναν σιωπηλό ανταγωνισμό που τον ενίσχυε αναλόγως και η αντίστοιχη πολιτικοστρατιωτική δύναμη.

Καθώς όμως τα πολιτικά προγράμματα των παικτών της παγκοσμιοποιημένης πλέον οικονομίας δεν χαρακτηρίζονται από βαθιές ιδεολογικές διαφορές, η Ιστορία ξέμεινε από αντίπαλο. Προφανώς αυτό έκανε τον Fr. Fukuyama κατά τη δεκαετία του 1990 να προαναγγείλει «το τέλος της Ιστορίας», καθώς μετά την κατάρρευση της ΕΣΣΔ στο ρινγκ των ιδεολογικών αντιπαραθέσεων είχε απομείνει μονομάχος η φιλελεύθερη δημοκρατία με κυρίαρχο τις ΗΠΑ. Σύντομα όμως διαψεύστηκε, και ο ίδιος, λίγο αργότερα, αιτιολόγησε τη λανθασμένη πρόβλεψη ως εξής: «Υποτίμησα», λέει, «δύο στοιχεία: τη δυσκολία, πρώτον, της δημιουργίας όχι μόνο μιας δίκαιης δημοκρατίας, αλλά και ενός σύγχρονου, αμερόληπτου και αδιάφθορου κράτους και, δεύτερον, την πιθανότητα εσωτερικής παρακμής της δημοκρατίας». Φαίνεται πως ο αντίπαλος που θα κινούσε του λοιπού τους τροχούς της Ιστορίας επωαζόταν μέσα στην ίδια τη δημοκρατία.
ΑΝΤΑΓΩΝΙΣΜΟΙ ΤΗΣ ΑΓΟΡΑΣ. Οποιος αγνοεί την Ιστορία δεν χάνει μόνον το νήμα της συνέχειας, χάνει και το νόημα. Στην πορεία της η οικουμένη προς μια παγκόσμια ειρήνη, δεν απέφυγε τον διαμελισμό της σε μεγάλα οικονομικά μπλοκ, όπως οι ΗΠΑ με τους συμμάχους της, η Ευρωπαϊκή Ενωση, η Κίνα, η Ευρασία, κ.λπ. Και ενώ τώρα οι ιδεολογικές διαφορές που άλλοτε διχοτομούσαν τον κόσμο σε Ανατολή και Δύση έχουν υποχωρήσει, οι ανταγωνισμοί παρέμειναν σιωπηλά έντονοι κυρίως χάριν των αγορών αυτή τη φορά. Η Ιστορία επανήλθε, αλλά μέσα σ’ έναν κόσμο πολυκεντρικό και πολυμερή που ωστόσο δεν παύουν να είναι αλληλοεξαρτώμενα τα μέρη του στο πλαίσιο της λεγόμενης παγκοσμιοποίησης.

Και όμως πρέπει να δεχτούμε ότι ακόμη και οι μεγάλες ενοποιήσεις που δεν μοιράζονται μεταξύ τους κοινές αξίες καταλήγουν άσπονδοι εχθροί. Και ως πρώτη και μέγιστη αξία που πρέπει να μοιράζονται οι πάσης φύσεως συνεργαζόμενοι είναι η ουσιαστική δημοκρατία συζευγμένη με τη δικαιοσύνη. Μη λησμονούμε ακόμη ότι η δημοκρατία χωρίς εξουσία είναι αναποτελεσματική, ενώ η εξουσία χωρίς δημοκρατία είναι επικίνδυνη, όταν δεν είναι και καταστροφική.

«Μου λέγατε», γράφει ο Α. Καμί στα «Γράμματα σ’ ένα φίλο Γερμανό» (εκδ. Πατάκη, 2013, μτφ. Νίκη Καρακίτσου Ντουζέ, Μαρία Κασαμπαλόγλου Ρομπλέν) στην κορύφωση της ανθρωποσφαγής του 2ου Παγκοσμίου Πολέμου, «το μεγαλείο της χώρας μου δεν εξαγοράζεται με τίποτα». “Οχι σας έλεγα… Υπάρχουν μέσα που δεν συγχωρούνται. Και θα ’θελα να μπορώ ν’ αγαπώ τη χώρα μου αγαπώντας συνάμα τη δικαιοσύνη. Δεν θέλω γι’ αυτήν ένα οποιοδήποτε μεγαλείο και προπάντων αυτό του αίματος και του ψεύδους. Βοηθώντας να ζει η δικαιοσύνη θέλω να ζει η χώρα μου”. Μου είπατε: “Ελάτε δεν αγαπάτε τη χώρα σας”… Οχι, δεν την αγαπούσα, αν δεν σημαίνει αγάπη το να καταγγέλλουμε ό,τι δεν είναι δίκαιο μέσα σ’ αυτό που αγαπούμε…».

Last modified: 1 Μαΐου, 2022

Comments are closed.